Hava Aracı Kiralama Usul ve Esaslarına Göre Dry-Lease (Kuru Kiralama) ve Wet-Lease (Islak Kiralama)

1. GİRİŞ

Ticari hava taşıma işletmelerinin iç ve dış hatlarda tarifeli veya tarifesiz seferlerle ücret karşılığında yolcu ve/veya yük taşımak amacıyla hava aracı kiralama ve kiraya verme işlemlerine yönelik usul ve esaslar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından hazırlanan ve 1.11.2024 tarihinde yürürlüğe giren “Hava Aracı Kiralama Usul ve Esasları Talimatı (SHT-KİRALAMA)” ile düzenlenmiştir.

Bu Talimat idare hukukunda “düzenleyici işlem” kategorisinde yer alır ve dayanağını; 2920 Sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu (TSHK), 30479 sayılı 4 numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (m. 437 ve 441) ve 16/11/2013 tarihli ve 28823 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği (SHY-6A) teşkil eder.

Ülkemizde ve/veya yurtdışında sivil havacılık faaliyeti gerçekleştiren ve/veya yurtdışında yerleşik olup ülkemize sivil havacılık faaliyetleri kapsamında hizmet veren veya hizmet vermek üzere başvuruda bulunan tüm yerli ve yabancı gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri, kamu kurum ve kuruluşları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün düzenlemelerini takip etmek, verdiği talimatlara uymakla yükümlüdürler (TSHK. m. 27).

SHY-6A’ya göre işletme ruhsatı alan ticari hava taşıma işletmelerinin işletme ruhsatına sahip yerli ya da yabancı işletmelerin filolarında bulunan hava araçlarını kiralama veya bu işletmelere kendi hava araçlarını kiraya verme taleplerine ilişkin düzenleme SHGM tarafından yapılır.

SHGM, idare hukukundaki “normlar hiyerarşisi” ve “idarenin düzenleme yetkisi” prensiplerine dayanarak kendisine verilen düzenleme yetkisiyle SHT-KİRALAMA‘yı oluşturmuştur.

Kiralama anlaşması: Bir ticari hava taşıma işletmesinin, mülkiyet intikali olmaksızın bir hava aracının ticari kontrolünü elde ettiği akdi düzenlemeyi, Kiraya veren: Bir hava aracını belirli bir dönem için, bedeli karşılığı bir diğer ticari hava taşıma işletmesi kullanımına veren ticari hava taşıma işletmesini, Kiracı: Bir kiralama anlaşması ile belirli bir dönem için, bedeli karşılığı bir hava aracının kullanımını alan ticari hava taşıma işletmesini ifade eder (SHT-KİRALAMA m.4/1,k,l,j)

1. KİRALAMA İLE İLGİLİ GENEL ESAS VE USULLER

Talimatın ilgili Ek’lerinde (8 Ek bulunmaktadır) belirtilen gereklilikleri sağlayan yerli ve yabancı işletmeler belirli bir süre için, ticari hava taşımacılığı kapsamında filolarında bulunan hava araçlarını birbirlerine Wet-Lease, Kısa Süreli Wet-Lease veya Dry-Lease olarak kiraya verebilirler (SHT-KİRALAMA m.5/1).

Dry-lease: Hava aracının, kiracının işletme ruhsatı kapsamında işletildiği kiralama operasyonunu, Wet-lease; Hava aracının, kiraya verenin işletme ruhsatı kapsamında işletildiği kiralama operasyonunu ifade eder (SHT-KİRALAMA m.4/1,c,z)

Wet lease ve kısa süreli Wet-Lease operasyonlarında kira müddeti boyunca yapılan uçuş faaliyetlerinin sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve diğer idari sorumlulukları hava aracını kiraya veren işletmeye, ticari sorumluluk ise kiracıya aittir. Bu hususlar kira anlaşmasında açıkça ifade edilir (SHT-KİRALAMA m.5/2).

Yerli işletmelerin (SHY-6A’ya göre ruhsatlandırılan ve işletme ruhsatı geçerli olan ticari hava taşıma işletmeleri) kendi aralarında veya yerli işletmeler tarafından yabancı işletmelere (Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatına üye Devletlerin sivil havacılık otoriteleri tarafından Şikago Sözleşmesi Ek 6’ya göre ruhsatlandırılan ve işletme ruhsatı geçerli olan ticari hava taşıma işletmeleri) yapılan kısa süreli wet lease veya wet lease kiralamalarda kira müddeti boyunca yapılan uçuş faaliyetleri sırasında TSHK ve 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bu Kanun ve Kararnameye ilişkin yayımlanan mevzuat hükümlerinin uygulanmasından yerli işletmeler sorumludur (SHT-KİRALAMA m.5/5).

Yerli işletmelerin yabancı işletmelere veya yerli işletmelerin yabancı işletmelerden yaptığı kısa süreli wet-lease veya wet-lease kiralama operasyonlarında yerli ve yabancı işletmeler, Türkiye Cumhuriyeti kurum ve kuruluşları tarafından havacılık kapsamında yayımlanmış her türlü mevzuat, düzenleme, yasak, kısıtlama ve notamlara uymakla yükümlüdür (SHT-KİRALAMA m.5/6).

III. DRY LEASE (KURU KİRALAMA)

Dry lease (Kuru kiralama) uçağın mürettebatsız olarak kiralandığı bir kiralama türüdür. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yapılan tanıma göre dry lease; uçağın kiracının (lessee) AOC’si (Hava İşletmecisi Sertifikası) altında işletildiği bir uçak kiralama işlemi olarak kabul edilir. Bu işlem normal şartlar altında; uçağın mürettebatsız olarak kiralandığı, uçağın zilyetliği (custody) ile operasyonel ve ticari kontrolünün kiracıda olduğu ve kiracının havayolu tanımlama kodunun (airline designator code) ve trafik haklarının kullanıldığı bir kiralama türüdür. (Doc 8335, Manual of Procedures for Operations Inspection, Certification and Continued Surveillance, ICAO)

1. Yerli İşletmelerin Yabancı İşletmelere Dry-Lease Kiralama Operasyonu

SHGM ve yabancı sivil havacılık otoritesi arasında Şikago Sözleşmesi 83 Bis maddesi kapsamında imzalanan yetki devri anlaşması ile gerçekleştirilir. Bu tür anlaşmalara ilişkin detaylı açıklamalar SHT-KİRALAMA Ek-7’de düzenlenmiştir.

1) Yerli işletmeler bu Ek 7’de yer alan koşulların sağlanması ve SHGM’den ön onay alınması sonucu ICAO üyesi bir devletin sivil havacılık otoritesi tarafından ruhsatlandırılmış yabancı bir işletmeye ticari hava taşımacılığında kullanılmak üzere mülkiyetinde bulunan bir hava aracını Dry-Lease olarak kiralanmasına yönelik anlaşma imzalayabilir. Operasyon başlama tarihinden asgari 90 gün önce SHGM’ye bilgi verilmelidir.

2) Yerli işletmelerin yabancı işletmelere Dry-Lease hava aracı kiraya verme anlaşması, ICAO Doc. 10059’a uygun olarak Şikago Sözleşmesi 12, 30, 31 ve 32 (a) maddelerinde belirtilen tescil ülkesi olma yetki ve sorumluluklarının tamamının veya bir kısmının SHGM tarafından yabancı sivil havacılık otoritesine devredilebilmesine yönelik imzalanan Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşması ile yürürlüğe girer. SHGM, yetki devri yapılacak yabancı sivil havacılık otoritesinin, anlaşma süresince devredilecek düzenleyici sorumlulukları yerine getirebilecek bir sivil havacılık emniyet gözetim sistemine sahip olduğunun teyidi için bir değerlendirme yapar. Bu değerlendirmede EK 7/2de belirtilen hususları içeren son ICAO USOAP denetim bulguları ile sivil havacılık otoritesinin tesis ve kaynaklarının yeterliliği incelenerek EK 7/3 de listelenen konuların nasıl yürütüleceği anlaşma kapsamında detaylı olarak değerlendirilir. Anlaşmada EK 7/5 de listelenen hususlar açık bir şekilde belirtilir.

3) Yerli ve yabancı işletmeye ait işletme ruhsatının geçerli olması ve yabancı işletmenin ICAO üyesi bir devletin sivil havacılık otoritesi tarafından ruhsatlandırılmış olması gereklidir.

4) Şikago Sözleşmesi’nin 33 üncü maddesi gereği, yetki devri anlaşması kapsamındaki hava aracında görevlendirilecek uçuş ve kabin ekiplerinin lisans ve sertifikaları, Ek /’de belirtilen koşulların sağlanması durumunda SHGM tarafından tanınabilir.

5) Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşması imzalanmasından önce, SHGM tarafından yabancı işletmeye kiralanacak hava aracı tipine yönelik olarak uçuş operasyon ve sürekli uçuşa elverişlilik konularında yeterlilik denetimi gerçekleştirilir. Yapılan denetimde yabancı işletmenin yeterli bulunması durumunda yetki devri anlaşması, ilk yürürlüğe giriş tarihinden itibaren en fazla 12 ay olacak şekilde imzalanır. 

6) Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşmasının imzalanmasını müteakip, hava aracı tescil işareti değiştirilmeden, yerli işletmenin işletme ruhsatından geçici olarak çıkarılır. 

7) Yetki devri anlaşması bitiş tarihinden önce iki ülke sivil havacılık otoritesi arasında karşılıklı görüşme veya yazışma ile anlaşma, azami 12 aylık süre göz önüne alınarak uzatılabilir.

8) Şikago Sözleşmesi’nin 33 üncü maddesi gereği, yetki devri anlaşması yapılacak hava aracı işleticisinin yayınladığı uçuşa elverişlilik sertifikalarının ve hava araçlarına ait radyo lisanslarının tanınması, Ek 7’de belirtilen koşulların sağlanması durumunda SHGM tarafından kabul edilebilir.

1. Yerli İşletmelerin Yabancı İşletmelerden Dry-Lease Kiralama Operasyonu

SHGM ve yabancı sivil havacılık otoritesi arasında Şikago Sözleşmesi 83 Bis maddesi kapsamında imzalanan yetki devri anlaşması ile gerçekleştirilir. Bu tür anlaşmalara ilişkin detaylı açıklamalar SHT-KİRALAMA Ek-8’de düzenlenmiştir.

1) Yerli işletmeler bu Ek 8’de yer alan koşulların sağlanması ve SHGM’den ön onay alınması sonucu ICAO üyesi bir Devletin sivil havacılık otoritesi tarafından ruhsatlandırılmış yabancı bir işletmenin filosunda bulunan bir hava aracını ticari hava taşımacılığında kullanmak üzere Dry-Lease olarak kiralamaya yönelik anlaşma imzalayabilir. Operasyon başlama tarihinden asgari 90 gün önce SHGM’ye ön onay için başvuru yapılmalıdır. 

2) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Dry-Lease hava aracı kiralama anlaşması, ICAO Doc. 10059’a uygun olarak Şikago Sözleşmesi 12, 30, 31 ve 32 (a) maddelerinde belirtilen tescil ülkesi olma yetki ve sorumluluklarının tamamının veya bir kısmının yabancı sivil havacılık otoritesi tarafından SHGM’ye devredilebilmesine yönelik imzalanan Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşması ile yürürlüğe girer. 

3) Yerli ve yabancı işletmeye ait işletme ruhsatının geçerli olması ve yabancı işletmenin ICAO üyesi bir devletin sivil havacılık otoritesi tarafından ruhsatlandırılmış olması gereklidir. 

4) Kiralanması planlanan hava aracının, FAR 22, 23, 25, 27, 29 veya EASA CS-22, 23, 25, 27, 29 sertifikasyon şartnameleri kapsamında sertifikalandırılmış ve Şikago Sözleşmesi Ek-8 gerekliliklerine göre geçerli ve standart uçuşa elverişlilik sertifikasına sahip olması gereklidir. 

5) Kiralanması planlanan hava aracının, SHT OPS Ek-4 CAT.IDE ve UOD-2019/4 sayılı Genelge gerekliliklerini karşılaması gereklidir. 

6) Kiralanacak hava aracının Şikago Sözleşmesi Ek 16 1.Cilt standartlarını sağlayan gürültü sertifikasına sahip olması gereklidir. 

7) Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşmasının imzalanmasından önce SHGM tarafından hava aracını kiralayacak olan yerli işletmeye kiralanacak hava aracı tipine yönelik uçuş operasyon ve sürekli uçuşa elverişlilik konularında denetim yapılır. 

8) Yerli işletmelerin Dry-Lease kiralama operasyonlarında kira müddeti boyunca yapılan uçuş faaliyetleri sırasında 2920 sayılı Kanun ve 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bu Kanun ve Kararnameye ilişkin yayımlanan mevzuat hükümlerinin uygulanmasında sorumluluk sözleşmenin ilgili maddesine muhatap taraf işletme veya işletmelerdedir. 

9) Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşması imzalanmasından önce, SHGM tarafından yabancı işletme ana üssünde kiralanacak hava aracına yönelik denetim gerçekleştirilir. Yapılan denetimde kiralanacak hava aracının yeterli bulunması durumunda yetki devri anlaşması, ilk yürürlüğe giriş tarihinden itibaren birbirini takip eden 12 takvim ayı içerisinde en fazla 7 ay olacak şekilde imzalanır. 

10) Yetki devri anlaşmasında veya başka bir belgede, ICAO’ya bildirim sorumluluğunun iki taraftan hangisinde olduğu belirtilir. Bildirim sorumluluğunun Ülkemizde olması durumunda, söz konusu bildirim, ICAO’ya anlaşmanın imzalanmasını müteakip en geç 1 ay içerisinde yapılır. 

11) Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşmasının imzalanmasını müteakip, hava aracı tescil işareti değiştirilmeden hava aracı yabancı işletmenin, işletme ruhsatından çıkarılarak yerli işletmenin işletme ruhsatına eklenir. 

12) Yetki devri anlaşması imzalanmasını müteakip yabancı işletme sivil havacılık otoritesi ile anlaşmada belirtilen sürelerde kiralanan hava aracına yönelik değerlendirme toplantıları yapılır. 

13) Yetki devri anlaşmaları bitiş tarihinden önce iki ülke sivil havacılık otoritesi arasında karşılıklı görüşme veya yazışma ile anlaşma, yukarıda 9 uncu maddesindeki süre göz önüne alınarak uzatılır. 

14) 2920 sayılı Kanunun 31’inci maddesine istinaden, yabancı bir işletmeden Dry-Lease olarak kiralanan ve koltuk kapasitesi 100 (yüz) ve üzeri olan uçaklarla veya sadece yük taşımacılığı yapmak amacıyla düzenlenmiş uçaklarla, Türkiye Cumhuriyeti içinde, SHGM tarafından ruhsatlandırılmış işletmeler tarafından iki nokta arasında ticari amaçla yolcu, posta ve yük taşımacılığı yapılabilir. Kiralamanın öncelikle yerli işletmelerden yapılması esastır. Aksi durumda; kiracı, ihtiyaç duyduğu hava araçlarının yerli işletme kaynaklarından temininin mümkün veya makul olmadığını gösterir kanıt, kayıt ve/veya raporları SHGM’ye ibraz etmekle yükümlüdür. 

15) SHT-OPS Ek-4 CAT.GEN.MPA.180(a)(23) gereği, Şikago Sözleşmesi 83 Bis yetki devri anlaşmasının veya anlaşma özetinin İngilizce onaylı gerçek kopyası, anlaşma kapsamında yer alan her bir hava aracında taşınır.

1. WET LEASE (ISLAK KİRALAMA)

Wet Lease (ıslak kiralama) uçağın mürettebatıyla birlikte kiralandığı bir kiralama türüdür. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yapılan tanıma göre wet lease; genel olarak uçağın kiralayanın (lessor) AOC’si (Hava İşletmecisi Sertifikası) altında işletildiği bir uçak kiralama işlemi olarak kabul edilir. Bu işlem normal şartlar altında; uçağın mürettebatıyla birlikte kiralandığı, kiracının (lessee) ticari kontrolü altında olduğu ve kiracının havayolu tanımlama kodunun (airline designator code) ile trafik haklarının kullanıldığı bir kiralama türüdür. Bazı otoriteler ıslak kiralamayı, uçağın en az “uçuş ekibi” (kokpit ekibi) ile birlikte kiralanması olarak tanımlarken; diğer otoriteler en az bir ekip üyesiyle veya tüm ekip (uçuş ve kabin ekibi) ile birlikte kiralanması olarak tanımlamaktadır (Doc 8335, Manual of Procedures for Operations Inspection, Certification and Continued Surveillance, ICAO 2010).

İşletmelerin kira müddeti boyunca yapılan uçuş faaliyetleri sırasında 2920 sayılı TSHK ve 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bu Kanun ve Kararnameye ilişkin yayımlanan mevzuat hükümlerine uymaları zorunludur.

1. İki Yerli İşletme Arasında Kısa Süreli Wet-Lease Kiralama Operasyonu

SHGM’den kiralama izni alınmaksızın SHT-KİRALAMA Ek-1’de yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

1) Her iki işletmeye ait işletme ruhsatının geçerli olması gereklidir. 

2) Operasyon sırasında kullanılacak olan hava aracının uçuşa elverişli durumda olması gereklidir. 

3) İki yerli işletme arasındaki kısa süreli Wet-Lease anlaşmasının; uçulacak parkurları, operasyon tarihlerini, kiralanacak hava aracını, sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve sigorta sorumluluklarının iki işletme arasında hangi şekilde dağıldığını kapsaması gereklidir. 

4) SHGM’den onay alınmaksızın yürürlüğe girer. 

1. Yerli İşletmelerin Yabancı İşletmelere Kısa Süreli Wet-Lease Kiralama Operasyonu 

SHGM’den kiralama izni alınmaksızın SHT-KİRALAMA Ek-2’de yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

1) Her iki işletmeye ait işletme ruhsatının geçerli olması ve yabancı işletmenin ICAO üyesi bir devletin sivil havacılık otoritesi tarafından ruhsatlandırılmış olması gereklidir. 

2) Operasyon sırasında kullanılacak olan hava aracının operasyon boyunca uçuşa elverişli durumda olması gereklidir.

3) İki işletme arasında kısa süreli Wet-Lease kiralama anlaşmasının uçulacak parkurları, operasyon tarihlerini, kiralanacak hava aracını, sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve sigorta sorumluluklarının iki işletme arasında hangi şekilde dağıldığını kapsaması gereklidir.

4) SHGM’den onay alınmaksızın yürürlüğe girer. 

5) Bir yerli işletme tarafından aynı yabancı işletmeye kısa süreli Wet-Lease kiralama operasyonu yapılabilir. 72 saatten fazla yapılması durumunda bu kiralama Wet-Lease kiralama operasyonu olarak kabul edilerek, SHT-KİRALAMA m.6/1, d bendinde ve SHT-KİRALAMA Ek-5’de belirlenen şartlara uygun olarak başvuru yapılarak SHGM’den onay alınması gerekir.

1. Yerli İşletmelerin Yabancı İşletmelerden Kısa Süreli Wet-Lease Kiralama Operasyonu

SHGM’den kiralama izni alınmaksızın SHT-KİRALAMA Ek-3’de yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

1) Kiraya veren yabancı işletmenin, ICAO üyesi bir ülke tarafından ruhsatlandırılmış ve geçerli bir işletme ruhsatına sahip olması gereklidir. 

2) Kiralanacak hava aracının Şikago Sözleşmesi Ek 16 1. Cilt standartlarını sağlayan gürültü sertifikasına sahip olması gereklidir. 

3) Kiralanması planlanan hava aracının, FAR 22, 23, 25, 27, 29 veya EASA CS-22, 23, 25, 27, 29 sertifikasyon şartnameleri kapsamında sertifikalandırılmış ve Şikago Sözleşmesi Ek 8 gerekliliklerine göre geçerli ve standart uçuşa elverişlilik sertifikasına sahip olması gereklidir. 

4) İki işletme arasında kısa süreli Wet-Lease anlaşmasının; uçulacak parkurları, operasyon tarihlerini, kiralanacak hava aracını, sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve sigorta sorumluluklarının iki işletme arasında hangi şekilde dağıldığını kapsaması gereklidir. Her iki işletmeye ait sigorta poliçelerinin yapılacak olan kısa süreli Wet-Lease operasyonu kapsamında imzalanmış kiralama anlaşmasında belirtilen sigorta sorumluluklarına uygun olarak düzenlenmiş olması ve anılan kiralama operasyonunda da geçerli olacağına dair açıklamaların sigorta poliçelerinde yer alması gereklidir.

5) SHGM’den onay alınmaksızın yürürlüğe girer. 

6) Bir yerli işletme tarafından aynı yabancı işletmeye kısa süreli Wet-Lease kiralama operasyonu yapılabilir. 72 saatten fazla yapılması durumunda bu kiralama Wet-Lease kiralama operasyonu olarak kabul edilerek, SHT-KİRALAMA m. 6/1, e’de ve SHT-KİRALAMA Ek-6’da belirlenen yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Wet-Lease kiralama şartlarına uygun olarak başvuru yapılarak SHGM’den onay alınması gerekir.

1. İki Yerli İşletme Arasında Wet-Lease Kiralama Operasyonu 

SHGM’den kiralama izni alınmaksızın SHT-KİRALAMA Ek-4’de yer alan gerekliliklerin sağlanması kaydıyla gerçekleştirilir.

1) Her iki işletmeye ait işletme ruhsatının geçerli olması gereklidir. 

2) Operasyon sırasında kullanılacak olan hava aracının uçuşa elverişli durumda olması gereklidir. 

3) İki yerli işletme arasında wet lease anlaşmasının; operasyon üssünü, operasyon tarihlerini, kiralanacak hava aracını, sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve sigorta sorumluluklarının iki işletme arasında hangi şekilde dağıldığını kapsaması gereklidir.

4) SHGM’den onay alınmaksızın yürürlüğe girer. 

1. Yerli İşletmelerin Yabancı İşletmelere Wet-Lease Kiralama Operasyonu 

SHGM’ye operasyon başlangıç tarihinden en az 15 gün önce SHT-KİRALAMA Ek-5’de yer alan gereklilikleri karşılayacak şekilde, SHGM.UOD.51859319.FR.172 numaralı Taahhüt Formunun ilgili yönetici personel tarafından imzalanarak başvuru yapılması ve SHGM tarafından uygun görülen süreyle onay alınması kaydıyla gerçekleştirilir. Kiralamanın uzatılması durumunda SHGM’ye operasyon bitiş tarihinden en az 10 gün önce yeniden başvuru yapılır. Bu kiralamada yabancı işletmenin kabin ekibi üyelerinin görevlendirilebilmesine ilişkin gereklilikler, SHT-KİRALAMA m. 9 ve 10 ile UOD-2017/2 sayılı Genelge ile belirlenmiştir.

1) Her iki işletmeye ait işletme ruhsatının geçerli olması ve yabancı işletmenin ICAO üyesi bir devletin sivil havacılık otoritesi tarafından ruhsatlandırılmış olması gereklidir. 

2) Operasyon sırasında kullanılacak olan hava aracının uçuşa elverişli durumda olması gereklidir.

3) İki işletme arasında Wet-Lease anlaşmasının operasyon üssünü, operasyon tarihlerini, kiralanacak hava aracını, sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve sigorta sorumluluklarının iki işletme arasında hangi şekilde dağıldığını kapsaması gereklidir. 

1. Yerli İşletmelerin Yabancı İşletmelerden Wet-Lease Kiralama Operasyonu 

SHGM’ye operasyon başlangıç tarihinden en az 15 gün önce SHT-KİRALAMA Ek-6’da yer alan gereklilikleri karşılayacak şekilde başvuru yapılarak onay alınması kaydıyla gerçekleştirilir. SHGM tarafından bir defada en fazla 8 (sekiz) ay süre ile onay verilir. Kiralamanın uzatılması durumunda SHGM’ye operasyon bitiş tarihinden en az 10 gün önce yeniden başvuru yapılır.

1) Yerli ve yabancı işletmeye ait işletme ruhsatlarının geçerli olması gereklidir. 

2) Kiraya veren yabancı işletmenin, ICAO üyesi bir ülke tarafından ruhsatlandırılmış ve geçerli bir işletme ruhsatına sahip olması gereklidir. 

3) Kiralanacak hava aracının, FAR 22, 23, 25, 27, 29 veya EASA CS-22, 23, 25, 27, 29 sertifikasyon şartnameleri kapsamında sertifikalandırılmış olması ve Şikago Sözleşmesi Ek 8 gerekliliklerine göre geçerli ve standart uçuşa elverişlilik sertifikasına sahip olması gereklidir. 

4) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Wet-Lease operasyonları, SHGM onay tarihinden itibaren en fazla 8 ayı kapsayacak şekilde onaylanır. 

5) Hava aracını kiraya veren yabancı işletmenin asgari 1 yıl işletme ruhsatı sahibi olması gereklidir. Asgari bir yıl işletme ruhsatı sahibi olunması gerekliliğini karşılayamayan işletmelere, yerli işletmenin talebi üzerine yabancı işletmenin ana üssünde SHGM tarafından operasyon ve sürekli uçuşa elverişlilik konularında denetim gerçekleştirilerek, denetim sonucuna göre başvurunun uygunluğu değerlendirilir. 

6) Yerli işletmeler, yabancı işletmelerin üçüncü bir taraftan Wet-Lease ile kiraladığı bir hava aracını kiralayamaz. 

7) İşletmeler, filolarında bulunan hava aracı sayısının; (1) 20 ve daha az olması durumunda, filosunda bulunan hava aracı sayısı kadar, (2) 20’den fazla olması durumunda, 21 adete veya filosunda bulunan hava aracı sayısının %50’sine kadar, hava aracını Wet-lease olarak kiralayabilir. 

8) SHGM gerekliliklerine göre uçağı kiraya veren yabancı işletmenin emniyet, güvenlik ve kiralama anlaşmasındaki sorumluluklarının yerli işletme tarafından denetlenmesi ve denetleme raporunun SHGM’ye sunulması gereklidir. Bu kapsamda yapılan denetlemeler 12 ay geçerlidir. 

9) Hava aracını kiraya veren yabancı işletme; işletme ruhsatında belirtilen tüm işlev ve sorumluluklarının devam etmesi kaydıyla, hava aracının işleticisi olarak kalacaktır. Hava aracını kiraya veren yabancı işletme; (1) Hava aracının operasyonu, (2) Uçuş ve kabin ekibinin eğitimi ve yeterliliği, (3) Operasyonel kontrol, (4) Dispeç ve uçuşun takibi, (5) Ekip üyelerinin uçuşlara planlanması, (6) Hava aracının bakımı ve bakım yönetimini kapsayan sürekli uçuşa elverişliliği ve benzeri tüm konularda sorumludur. Yerli işletme, sadece ticari sorumluluğu alır. Bu hükmün kiralama anlaşmasında açıkça belirtilmesi gereklidir

10) Kiracının söz konusu hava aracını üçüncü şahıslara alt-kiralama yoluyla tahsis etmesine müsaade edilmez. 

11) İki işletme arasında Wet-Lease anlaşmasının; operasyon üssünü, operasyon tarihlerini, kiralanacak hava aracını, sürekli uçuşa elverişlilik, uçuş operasyon ve sigorta sorumluluklarının iki işletme arasında hangi şekilde dağıldığını kapsaması gereklidir. 

12) Yerli işletmelerin yabancı işletmelerden Wet-Lease kiralama anlaşmasında, anlaşmanın SHGM ve yabancı işletme sivil havacılık otoritesi tarafından onaylanması sonucu yürürlüğe gireceğini belirten hüküm bulunması gereklidir. 

13) Yabancı işletme sivil havacılık otoritesinden SHGM’ye hitaben imzalanan anlaşma kapsamında yapılacak olan tüm operasyon sorumluluğunun yabancı işletmede olacağı ve bu süre içerisinde yabancı işletmenin sürekli uçuşa elverişlilik ve operasyonel gözetiminin kendileri tarafından ICAO kurallarına uygun olarak yapılacağını gösteren yazının SHGM’ye sunulması gereklidir. 

1. Dry Lease ve Wet Lease Kiralama Modelleri ve Sorumluluklar Karşılaştırması

Operasyonel Kontrol Farkı: Islak kiralamada (Wet-Lease) uçak, kiralayanın AOC’si altında işletilir; dolayısıyla emniyet ve operasyon sorumluluğu kiralayandadır. Kuru kiralamada (Dry-Lease) ise uçak, kiracının AOC’sine girer ve tüm kontrol kiracıya geçer.

Ticari Sorumluluk: Tüm modellerde kiracı, uçağı kendi ticari amaçları, havayolu tanımlama kodu ve trafik hakları ile kullanır. Biletleme, havayolu kodu, trafik hakları kiracının sorumluluğundadır. Bu nedenle ticari risk ve gelir kiracıya aittir.

Kısa Süreli Tanımı: Talimat kapsamında “Kısa Süreli” tabiri, genellikle acil ihtiyaçlar için kullanılan ve ön onay prosedürlerini baypas eden ancak sonradan raporlama gerektiren (örneğin aylık 72 saat sınırı gibi) durumları kapsar.

Sonuç olarak; operasyonel kontrol kiralama türüne göre değişirken ticari sorumluluk her durumda kiracıya aittir. Kısa süreli kiralama acil durumlarda hızlı çözüm sağlar, ancak raporlama ve süre sınırlarıyla denetim mekanizması korunur.

1. Dry Lease ve Wet Lease Kiralama anlaşmalarının sona ermesi 

Yürürlüğe giren kiralama anlaşmaları; 

1. a) İmzalanan anlaşma süresinin dolması ve yenilenmemesi, 
2. b) İmzalanan anlaşma süresinin dolmasından önce iki işletmenin karşılıklı olarak anlaşmayı feshetmesi veya taraflardan birinin anlaşma hükümleri gereğince anlaşmayı feshetmesi, 
3. c) Yürürlükte bulunan mevzuat kapsamında Genel Müdürlük veya yabancı sivil havacılık otoritesi tarafından kiralama onayının ya da uçuş izninin iptal edilmesi, 

ç) İşletmelerden herhangi birinin uçuşlarının durdurulması, işletmelerden birinin işletme ruhsatının askıya alınması veya işletme ruhsatının iptal edilmesi, 

1. d) Yerli işletmeye hava aracını Wet-Lease kiraya veren yabancı işletmenin SAFA programı kapsamında kara listeye alınması, 
2. e) Yerli işletme tarafından yabancı işletmeye Dry-Lease kiralama operasyonunda yabancı işletmenin SAFA programı kapsamında kara listeye alınması, 

hallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi ile sona erer (SHT-KİRALAMA 7/1). 

Wet-Lease ve Dry-Lease kiralama operasyonlarının anlaşma tarihlerinden daha erken sona ermesi durumu yerli işletme tarafından ivedilikle yazılı olarak Genel Müdürlüğe bildirilir (SHT-KİRALAMA 7/2).