Air India Uçak Kazası, 12 Haziran 2025

LAWSUITS FILED REGARDING THE CRASH OF THE PASSENGER PLANE (BOEING 787-8) THAT CRASHED ON JUNE 12, 2025, WHILE ON A FLIGHT FROM AHMEDABAD TO LONDON

Uçak, Ahmedabad Sardar Vallabhbhai Patel Uluslararası Havalimanı’ndan kalkıştan dakikalar sonra irtifa kaybederek bir tıp fakültesi yurdunun bulunduğu alana çarparak alev almış, kazada 5 tıp öğrencisi dahil 265 kişinin cansız bedenine ulaşılmıştı.

Kazaya ilişkin ön rapor Hindistan Uçak Kazaları Soruşturma Bürosu tarafından açıklandı. Ön rapora göre kazanın temel nedeni, kalkıştan hemen sonra (3 saniye) her iki motorun yakıt kontrol şalterlerinin RUN konumundan CUTOFF konumuna geçmesi ve motorların durmasıdır. Bu durumun kokpit ekibi tarafından bilinçli yapılmadığı, ses kayıtlarında pilotların birbirine “neden kestin?” / “ben yapmadım” şeklinde tepki verdiği görülüyor. Yakıt kesilmesi nedeniyle iki motor da durmuş (flameout), Ram Air Turbine (RAT) devreye girmiştir. Pilotlar bir motoru havada tekrar çalıştırmayı başarmış olsa da uçak irtifa kaybederek havalimanı yakınındaki B.J. Medical College yurduna çarpmıştır. Bu durum pilot hatası değil, şalter tasarımı/imalatı ve bakım uygulamalarıyla ilgili teknik bir sorun olarak değerlendiriliyor.

I.DAVACILAR

Kazaya ilişkin olarak açılan davalarda davacılar üç grupta toplanmaktadır:

1- Kazadan mucizevi olarak kurtulan Vishwash Kumar Ramesh. Hem fiziksel yaralanmaları hem de yaşadığı ağır psikolojik travma nedeniyle davacı.

2- Hayatını Kaybeden Yolcuların Aileleri. Uçakta bulunan ve hayatını kaybeden 241 kişinin yakınları en kalabalık davacı grubunu oluşturmaktadır.  İngiliz Aileler: Varış noktası Londra olduğu için birçok yolcu İngiliz vatandaşıydı. Bu aileler Londra’da dava açtı. Hintli Aileler: Hem Hindistan’da hem de ABD’deki üretici firmalara (Boeing ve Honeywell) karşı “ürün kusuru” iddiasıyla Delaware’de dava açtı.

3- Yerde Hayatını Kaybedenlerin Yakınları ve Yaralananlar. Uçak, Ahmedabad’daki Ahmedabad’daki bir tıp fakültesinin (B.J. Medical College) yurdunun üzerine düştüğü için: Yurtta hayatını kaybeden 19 kişinin aileleri, yerde yaralanan öğrenciler ve üniversite personeli, Ayrıca binanın ve çevredeki mülklerin zarar görmesi nedeniyle üniversite yönetimi ve mülk sahipleri de davacı konumundadır.

4- Sigorta Şirketleri (Rücu Davaları). Hayatını kaybedenlerin veya yaralananların hayat/sağlık sigortalarını ödeyen bazı sigorta şirketleri, yaptıkları ödemeleri asıl sorumlu olan havayolu ve üretici firmalardan geri alabilmek için (halefiyet ilkesi gereği) rücu davaları açmışlardır.

II.DAVALILAR

Bu kazaya ilişkin açılan davalarda temel olarak üç ana taraf davalı olarak gösterilmektedir:

1- Air India: Uçağın işletmecisi (havayolu şirketi) olarak, yolcuların güvenliğinden ve uçuş operasyonlarından birinci derecede sorumludur. Montreal Konvansiyonu uyarınca, havayolu şirketi belirli bir tazminat miktarına kadar (151.880 SDR) kusuru olmasa dahi sorumludur (bkz.: https://havayolcuhaklari.blogspot.com/2024/11/blog-post.html). Bu tutara kadar davacının ispat yükü yoktur; yalnızca kazanın ve zararın meydana geldiğini göstermesi yeterlidir. Bu sınırın üzerindeki talepler için havayolu, kazanın ihmal veya kusurundan kaynaklanmadığını ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir. Ön raporda, yakıt anahtarlarını içeren modülün 2019 ve 2023 yıllarında değiştirildiği ancak havayolunun gerekli güvenlik denetimlerini ve bakım protokollerini eksik yaptığı iddia edilmektedir.

2- Boeing: Uçağın üreticisi olarak, uçaktaki tasarım kusurları ve teknik arızalar nedeniyle sorumlu tutulmaktadır. Davacılar, bu şalterlerin kalkış sırasında kendiliğinden “RUN → CUTOFF” konumuna geçerek motorların durmasına yol açtığını iddia ediyor. Boeing’in bu parçaların güvenliğini sağlamakta ihmal ettiği ve bilinen risklere rağmen gerekli önlemleri almadığı ileri sürülüyor. Ürün sorumluluğu (Kusurlu tasarım veya imalat nedeniyle doğan sorumluluk) ve ihmal (Güvenlik uyarılarını dikkate almamak, FAA bültenlerini zorunlu hale getirmemek).

3- Honeywell: Uçağın yakıt kesme anahtarlarını (fuel cutoff switches) üreten alt yüklenici firma olarak, bu parçanın hatalı üretimi veya arızalı tasarımı nedeniyle davalı listesindedir. Davacılar, Honeywell’in ürettiği şalterlerin kilitleme mekanizmasının hatalı olduğunu ve bu nedenle motorların yakıt akışının kesildiğini iddia ediyor. Ürün sorumluluğu (Kusurlu parça üretimi) ve İhmal (Ürün güvenliği testlerinde eksiklik, bilinen risklere rağmen düzeltici önlem almamak).

III. YETKİLİ MAHKEMELER

Montreal Konvansiyonu’na göre davacılar şu mahkemelerde dava açabilir:

1. Taşıyıcının merkezinin bulunduğu ülke (Hindistan).
2. Taşıyıcının iş yaptığı ülke (Birleşik Krallık).
3. Biletin satın alındığı ülke.
4. Yolcunun nihai varış noktası (Londra Gatwick).

Peki Hangi Mahkemelerde Dava Açıldı?

İngiltere (Londra Yüksek Mahkemesi – High Court):  Londra, uçuşun varış noktasıdır ve birçok kurbanın ikametgahıdır. Montreal Konvansiyonu Madde 33 uyarınca varış yeri (destination) yetkili mahkeme kriterlerinden biridir. Aralık 2025’te Air India’ya karşı burada tazminat davaları açıldı.

Amerika Birleşik Devletleri (Delaware Üst Mahkemesi – Delaware Superior Court): Boeing ve Honeywell’in şirket merkezleri veya tescilleri ABD’dedir. Üretim hatası ve tasarım kusuru iddiaları (product liability) için ABD mahkemeleri yetkilidir. Eylül 2025’te mağdur aileler tarafından bu mahkemede dava açıldı.

Hindistan Mahkemeleri: Kazanın gerçekleştiği yer, havayolu şirketinin ana merkezi ve kalkış noktası olması nedeniyle Hindistan mahkemeleri de yetkilidir.

IV.ZAMANAŞIMI

Montreal Sözleşmesi’ne göre yolcu ölümü veya yaralanması nedeniyle açılacak davalarda zamanaşımı süresi 2 yıldır. Bu süre, kazanın meydana geldiği tarihten veya uçağın varması gereken tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre, tarafların anlaşmasıyla uzatılamaz veya kısaltılamaz; Montreal Sözleşmesi’nde açıkça “kesin” süre olarak düzenlenmiştir. Kazanın meydana geldiği tarih olan 12 Haziran 2025 ten itibaren iki yıllık zamanaşımı süresi olan 12 Haziran 2027’ye kadar davalar açılabilir.