Türk Hukukuna Göre Kural Tanımaz Yolculara Uygulanacak İdari Para Cezası

I. KURAL TANIMAZ YOLCU KİME DENİR?

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) Tarafından Verilecek İdari Para Cezaları Hakkında Yönetmeliğe (SHY-İPC) (RG, Tarih: 29.01.2013, Sayı: 28543) göre kural tanımaz yolcu: “Uçağa binişten, uçak indikten sonra kapı açılmasına kadar olan sürede yolcu veya personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, uçaktaki malzemelere zarar veren, tehdit eden veya sivil havacılık alanında uygulanan mevzuat kurallarına ve mürettebatın uyarılarına uymayan kişiyi” ifade etmektedir (m.3/1,çç).

II. UYARI YAPILMASI VE TUTANAK TUTULMASI

Kural tanımaz yolcu yönetmelikte belirlenen ihlallerden birini uyarıya rağmen sürdürmeye devam etmesi halinde ihlale ait tutanak, uçağın kaptanı ile uçağın iki kabin memuru olmak üzere üç kişinin tutacağı bir tutanak ile tespit edilir. Bu tutanakta ilgili kişinin adı soyadı, Türk vatandaşı ise T.C. kimlik numarası ve tespit edilebiliyor ise adres bilgileri yer alır. Yabancı uyruklu yolcuların ise adı, soyadı ve pasaport numarası ile tespit edilebiliyor ise adres bilgileri yer alır (m.5/1). Kural tanımaz yolcu hakkında tutanak tutulabilmesi için kendisine, eyleminin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü talimatlarına aykırı olduğu, sonlandırmaması halinde kendisi hakkında Yönetmeliğe göre belirtilen miktarda idari para cezası uygulanması için tutanak tutulacağı hakkında sözlü ikazın yapılması gerekir (m.5/2).

III. TUTANAĞIN SHGM’YE GÖNDERİLMESİ

Kural tanımaz yolcu hakkındaki tutanak ilgili havayolunun tutanakta imzası olan kendi personeli ile yapacağı inceleme ve mutabakat sonrasında kalite sistem yöneticisi ve sorumlu müdürün ortak imzası ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne gönderilir. Genel Müdürlük gerektiğinde konu ile ilgili havayolundan ve ilgililerden ilave bilgi ve belge isteyebilir (m.5/3).

IV. İDARİ PARA CEZASINININ ÖDEME SÜRESİ, YERİ VE TAHSİLİ

İdari para cezası, idari yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğün hesabına ödenir (m.9/1). İdari para cezasını, aşağıda ayrı bir başlık halinde belirttiğimiz kanun yoluna başvurmadan önce ödeyen kişiden cezanın dörte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (m.9/2). İdari para cezasına muhatap olanın ekonomik durumunun müsait olmaması halinde idari para cezasının ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir ay içersinde vergi dairesine müracaat edilmesi halinde, bir yıl içinde ve dört eşit taksit halinde ödenebileceğine ilgili vergi dairesince karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi halinde idari para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir (m.9/3). Kesinleşen idari para cezalarının ödeme süresi içinde ödenmemesi veya taksitlendirilmesi durumunda taksitlerin tam ve zamanında ödenmemesi halinde, ödenmeyen idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesince takip ve tahsil edilir (m.9/4).

V. İDARİ PARA CEZASINA İTİRAZ

İdari para cezalarına karşı, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Sulh Ceza Mahkemesine başvurabilir. Bu süre içerisinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari para cezaları kesinleşir (SHY-İPC m.11/1). Sulh Ceza Mahkemesi cezanın kaldırılması, değiştirilmesi veya onanması şeklinde karar verebilir.

Kural tanımaz yolcu ile ilgili uygulanan cezalara itirazlarda ispat sorumluluğu ilgili havayoluna aittir (m.5/4).

Onbeşbin Türk Lirası dahil idarî para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (Kabahatler Kanunu m.28/10). Kural tanımaz yolculara verilecek ceza miktarı 24.681 TL olup miktar yönünden bir kısıtlama olmadığından idarî para cezası kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir (SHY-İPC m.11/1, Kabahatler Kanunu m.27/1). Mahkemenin verdiği son karara karşı, Ceza Muhakemesi Kanununa göre itiraz edilebilir. Bu itiraz, kararın tebliği tarihten itibaren en geç iki hafta içinde yapılır (Kabahatler Kanunu m.29/1).

VI. 2026 YILINDA UYGULANACAK CEZA MİKTARI

Yönetmelikte belirlenen idari para cezaları 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (m.17/7) gereği her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için yeniden değerleme oranında arttırılarak uygulanır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Tarafından Verilecek İdari Para Cezaları Hakkında Yönetmelikte Yer Alan İdari Para Cezalarının Yeniden Değerlendirilmesine İlişkin Tebliğ (2026/2), 29 Aralık 2025 tarih ve 33122 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanarak 27/11/2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 585) uyarınca yeniden değerleme oranı 2025 yılı için %25,49 (yirmi beş virgül kırk dokuz) olarak tespit ve ilan edilmiştir. Bu duruma binaen, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Tarafından aşağıdaki tabloda yer alan uçuş kurallarının ihlal edilmesi halinde kural tanımaz yolcuya verilecek ceza miktarı 1/1/2026 tarihinden itibaren 24.681 TL olarak uygulanacaktır.