I. GİRİŞ

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), sermaye şirketleri olarak nitelendirilen anonim ve limited şirketlerin kuruluşunu, organlarını ve işleyişini ayrıntılı düzenlemelere bağlamıştır. Ticaret hukukunda şirketlerin varlık kazanması ve kurumsal yapılarının şekillenmesi, kurucular tarafından akdedilen nitelikli sözleşmeler aracılığıyla gerçekleşir.

“Şirket sözleşmesi” kavramı anonim şirketlerde esas sözleşmeyi, şahıs şirketleriyle limited şirketlerde şirket sözleşmesini ve kooperatiflerde ise ana sözleşmeyi ifade eder (TTK m. 135/1; TSY m. 4/1-o). Bu doğrultuda, her ne kadar her iki şirket türü de sermaye şirketi niteliği taşısa da anonim şirketlerin kurucu belgesi “esas sözleşme”, limited şirketlerin kurucu belgesi ise “şirket sözleşmesi” olarak adlandırılmaktadır.

Bu çalışmada, TTK hükümleri, Ticaret Sicili Yönetmeliği (TSY) uygulamaları ve MERSİS süreçleri dikkate alınarak sırasıyla anonim ve limited şirketlerin kuruluşu ile sözleşmelerinin hazırlanması esasları incelenmektedir.

II. ANONİM ŞİRKET KURULUŞU VE ESAS SÖZLEŞMENİN HAZIRLANMASI

A. Anonim Şirketin Tanımı ve Temel Özellikleri

Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Şirketin borçlarından dolayı pay sahiplerinin kişisel sorumluluğu bulunmamaktadır. Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur (TTK m. 329).

Anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı şarttır (TTK m. 338/1). Buna göre, anonim şirketler tek kişiyle kurulabileceği gibi birden fazla kişiyle de kurulabilir.

Tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan sermayeyi ifade eden esas ikiyüzellibin Türk Lirasından ve sermayenin artırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi beşyüzbin Türk Lirasından aşağı olamaz. Bu en az sermaye tutarı Cumhurbaşkanınca artırılabilir (TTK.m.332/1).

B. Anonim Şirket Esas Sözleşmesi ve İçeriği

Şirket, kurucuların, kanuna uygun olarak düzenlenmiş bulunan, sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettikleri, imzalarının noterce onaylandığı veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzaladığı esas sözleşmede, anonim şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur.

Esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve bütün kurucuların imzalarının noterce onaylanması veya esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır. Esas sözleşmede bulunması zorunlu asgari unsurlar şunlardır (TTK m. 339):

Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer.
Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış bir şekilde şirketin işletme konusu.
Şirketin sermayesi ile her payın itibarî değeri, bunların ödenmesinin şekil ve şartları.
Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları; belirli paylara tanınan imtiyazlar; devir sınırlamaları.
Paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar; bunların değerleri; bunlara karşılık verilecek payların miktarı, bir işletme ve ayın devir alınması söz konusu olduğu takdirde bunların bedeli ve şirketin kurulması için kurucular tarafından şirket hesabına satın alınan malların ve hakların bedelleriyle, şirketin kurulmasında hizmetleri görülenlere verilmesi gereken ücret, ödenek veya ödülün tutarı.
Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kimselere şirket kârından sağlanacak menfaatler.
Yönetim kurulu üyelerinin sayıları, bunlardan şirket adına imza koymaya yetkili olanlar.
Genel kurulların toplantıya nasıl çağrılacakları; oy hakları.
Şirket bir süre ile sınırlandırılmışsa, bu süre.
Şirkete ait ilanların nasıl yapılacağı.
Pay sahiplerinin taahhüt ettiği sermaye paylarının türleri ve miktarları.
Şirketin hesap dönemi.

C. Anonim Şirket Kuruluş Aşamaları ve Ticaret Sicili Tescil İşlemleri

Anonim şirketlerin tescil ve tüzel kişilik kazanma süreci TTK m. 335 ila 358 hükümleri ile Ticaret Sicili Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür.

MERSİS Üzerinden Esas Sözleşmenin Hazırlanması ve E-İmza Süreci: Şirket esas sözleşmesi Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden hazırlanır (TSY m. 13/1). İşlemlerin güvenli elektronik imza ile yapılması halinde belgelerde zaman damgasının kullanılması esastır (TSY m. 13/8).
Sermaye Şartı ve Banka Blokesi: TTK m. 344 uyarınca, nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az %25’inin tescilden önce şirket adına açılmış bir banka hesabına yatırılması ve belgelenmesi zorunludur. Kalan tutar tescili izleyen 24 ay içinde ödenir.
Rekabet Kurumu Payı: Sermayenin on binde dördü (%0,04) tutarındaki Rekabet Kurumu payının ödenmesi gerekmektedir.
Bakanlık İzni (Gerekli Halde): TTK m. 333 gereğince, Ticaret Bakanlığınca yayımlanan tebliğde sayılan anonim şirketlerin (bankalar, finansal kiralama şirketleri, sigorta şirketleri vb.) kuruluşu Ticaret Bakanlığı iznine tabidir.
Ticaret Sicili Müdürlüğüne Başvuru ve Gerekli Belgeler: Tescil başvurusu, şirket sözleşmesi ile belirlenen yönetim kurulu veya temsile yetkili üye ya da üyeleri tarafından yapılır (TSY m. 22/2-d-1). İbraz edilecek başlıca belgeler şunlardır:MERSİS talep numarası ile hazırlanmış başvuru dilekçesi.
NACE kodunu, şirket sermayesini, merkezini ve gerçek faaliyet konusunu içeren Taahhütname (Dilekçede bu hususlar beyan edilmişse ayrıca aranmaz) (TSY m. 24).
Yetkili organ veya kurucular tarafından imzalanmış esas sözleşme.
Nakden taahhüt edilen sermayenin %25’inin yatırıldığını gösteren banka mektubu ve dekont.
Rekabet Kurumu payı ödeme belgesi.
Şirket organlarının (Yönetim Kurulu) temsil ve ilzam kararları ile imza beyannameleri.
Oda kayıt beyannamesi ve kurucuların kimlik belgeleri.
Tescil, İlan ve Sicil Tasdiknamesi: Belgelerin incelenmesinin ardından şirket ticaret siciline tescil edilir. Tescil tarihi, MERSİS’te zaman damgası ile kayıt altına alınan tarihtir (TSY m. 25/2). Tescil ile birlikte şirkete MERSİS numarası verilir (TSY m. 13/2) ve onaylı Sicil Tasdiknamesi düzenlenerek ilgiliye teslim edilir (TSY m. 16). Şirket, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunarak tüzel kişilik kazanır (TTK m. 355). Tescil ve ilan, üçüncü kişiler hakkında ilanın yayımlandığı günü izleyen iş gününden itibaren hukuki sonuç doğurur (TSY m. 30/1). Ayrıca açılış ticari defterleri tescil esnasında sicil müdürlüğü tarafından onaylanır.

III. LİMİTED ŞİRKET KURULUŞU VE ŞİRKET SÖZLEŞMESİNİN HAZIRLANMASI

A. Limited Şirketin Tanımı ve Temel Özellikleri

Limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur; esas sermayesi belirli olup, bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur. Ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler (TTK m. 573). Limited şirketlerde ortak sayısı 1 ila 50 arasında olmak zorundadır (TTK m. 574). Limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir.

B. Limited Şirket Sözleşmesi ve İçeriği

Şirket sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda veya noterde imzalanması şarttır (TTK m. 575/1).

Limited şirket sözleşmesinde bulunması zorunlu kayıtlar şunlardır (TTK m. 576/1):
Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunduğu yer.
Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış bir şekilde, şirketin işletme konusu.
Esas sermayenin itibarî tutarı, esas sermaye paylarının sayısı, itibarî değerleri, varsa imtiyazlar, esas sermaye paylarının grupları.
Müdürlerin adları, soyadları, unvanları, vatandaşlıkları.
Şirket tarafından yapılacak ilanların şekli.

Bunun yanında TTK m. 577 uyarınca, sadece şirket sözleşmesine konulmaları şartıyla geçerli olan ihtiyari kayıtlar da söz konusudur. Şirket ortaklarına ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri getirilmesi, rüçhan hakları, ön alım ve alım hakları, devir sınırlamaları bu ihtiyari kayıtlar arasında yer alır.

C. Limited Şirket Kuruluş Aşamaları ve Ticaret Siciline Tescil İşlemleri

Limited şirket kuruluşu TTK m. 573-588 hükümleri ve Ticaret Sicili Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür:

MERSİS Üzerinden Şirket Sözleşmesinin Hazırlanması: MERSİS sistemine girilen şirket sözleşmesi taslağı onaylanarak kurucular veya yetkilendirilmiş temsilcilerce imzalanır (TSY m. 13).
Sermaye Şartı ve Ödeme Esasları: Limited şirketin esas sermayesi en az elli bin Türk Lirasıdır. Limited şirketlerde nakden taahhüt edilen payların tescilden önce ödenmesi şartı (banka blokajı) uygulanmaz. Nakdi sermaye borcu tescilden itibaren 24 ay içinde ödenebilmektedir.
Rekabet Kurumu Payı: Sermayenin on binde dördü (%0,04) tutarındaki Rekabet Kurumu payının ödenmesi gerekmektedir.
Ticaret Sicili Müdürlüğü Tescil Başvurusu: Limited şirketlerde tescil başvurusu müdürlerin tamamı tarafından yapılır (TSY m. 22/2-e-1). İbraz edilecek temel belgeler şunlardır:MERSİS talep numarasını içeren başvuru dilekçesi.
İşletmenin NACE kodunu, sermayesini, merkezini ve faaliyet konusunu belirten Taahhütname (Dilekçede belirtilmişse ayrıca aranmaz) (TSY m. 24).
Ortaklarca imzalanmış şirket sözleşmesi.
Şirket müdürünün/müdürlerinin imza beyannameleri ve görev kabul beyanları.
Rekabet Kurumu payı ödeme dekontu.
MERSİS üzerinden doldurulan Oda kayıt beyannamesi.
Tescil, Tüzel Kişilik ve Sicil Tasdiknamesi: Ticaret sicil müdürlüğü tarafından evrakların mevzuata uygunluğu kontrol edildikten sonra limited şirket MERSİS zaman damgasıyla tescil ve ilan olunur (TTK m. 587; TSY m. 25/2). Şirkete tekil MERSİS numarası tahsis edilir (TSY m. 13/2). Tescil neticesinde şirkete onaylı Sicil Tasdiknamesi verilir (TSY m. 16). Şirket, ticaret siciline tescil olunmakla tüzel kişilik kazanır (TTK m. 588). Tescil ve ilan, üçüncü kişiler bakımından ilanın yayımlandığı günü takip eden iş gününden itibaren sonuç doğurmaya başlar (TSY m. 30/1).

IV. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Ticaret Sicili Yönetmeliği hükümleri, hem anonim hem de limited şirket kuruluşlarını MERSİS entegrasyonu ve Ticaret Sicili Müdürlüklerinin tek durak hizmet anlayışı ile hızlı ve güvenli bir yapıya kavuşturmuştur.

İki sermaye şirketi türü kıyaslandığında; TTK m. 135/1 ve TSY m. 4/1-o gereğince terminolojik olarak anonim şirketlerde esas sözleşme, limited şirketlerde ise şirket sözleşmesi kavramı kullanılmaktadır. Kurumsal yapılarında ise anonim şirketlerde tescil öncesinde nakdi sermayenin en az %25’inin bankaya yatırılması (blokaj) zorunluluğu öne çıkarken, limited şirketlerde bu şart aranmamaktadır.

Tescil usulü bakımından TSY çerçevesinde; NACE kodu içeren Taahhütname verilmesi, başvuru yetkisinin A.Ş.’de yönetim kurulu/temsilcilerde, LTD’de ise müdürlerin tamamında bulunması, MERSİS e-imza/zaman damgası uygulamaları, tescil sonrası Sicil Tasdiknamesi düzenlenmesi ve ilanın üçüncü kişilere etkisinin izleyen iş günü başlaması gibi usuli kurallar tüzel kişiliğin pürüzsüz kazanılması açısından elzemdir.